Brigitte Brauer jest emerytowaną nauczycielką. Mieszka w Hamburgu, drugim co do wielkości niemieckim mieście. Ma troje dorosłych dzieci i wnuczkę. Mąż jest na rencie. Od kilku lat poszukuje swoich polskich korzeni. Wiele lat – jak sama mówi – zajęło jej oswojenie się z tym, że jej prawdziwym ojcem jest Stanisław Filipiec. Polak prawdopodobnie pochodzący z Pcimia albo z Krakowa.

Hilda i Stanisław

Hilda (Hildegarda Hinze) jest młodą Niemką. Nie ma 20 lat. Mieszka w Dittersbach (dziś Ogorzelec) na Dolnym Śląsku. Jest 1946 r. W ramach powojennych przesiedleń do tej samej miejscowości trafia Stanisław Filipiec. Ma 25 lat, ciemne oczy i urodę przedwojennego amanta. Na jednym z pamiątkowych zdjęć trzyma zapalonego papierosa, na innym patrzy zaczepnie spod ronda kapelusza. Jego rodzina pochodzi z okolic Krakowa. W Ogorzelcu Polak przejmuje karczmę Zum Raben po rodzinie Peisker. Młodzi zakochują się w sobie.

 

Karczma "Zum Raben" / "Pod Krukiem" w Ogorzelcu (lata 1920-25)

– To musiała być wielka miłość, ale w tamtych czasach taki związek nie mógł przetrwać. Matka Stanisława była przeciwna. Moja rodzina podobno nie protestowała. Moja babcia mówiła, że Stanisław był porządnym człowiekiem. Mama opowiadała mi wiele lat później, gdy była już staruszką, że to były najszczęśliwsze chwile w jej życiu – mówi Brigitte Brauer.

Staszek chce się żenić. Rodzina oponuje. Do Ogorzelca przyjeżdża jego była narzeczona. Ściąga ją matka Filipca. Stanisław nie chce słyszeć o rozstaniu z Hildą. Cieszy się jak wariat, gdy dowiaduje się, że zostanie ojcem. Kilka dni później Niemcy dostają nakaz opuszczenia Polski. Mogą wziąć ze sobą tylko tyle dobytku, ile są w stanie udźwignąć. Polscy sąsiedzi oceniają, czy nie zabierają za dużo. Stanisław prosi Hildę, żeby została. Mówi, że będzie ją chronił, że nie da jej i dziecku zrobić krzywdy. Dziewczyna chce zostać, ale boi się. Nie zgadza się jej rodzina. Hinzowie, rolnicy i rzemieślnicy z dziada pradziada, nie chcą zostawić córki. Boją się, że w powojennej polskiej rzeczywistości, w której Niemcy nie byli tolerowani, nie będzie bezpieczna.

Wspólnie ze Stanisławem ustalają, że Hilda wyjedzie z nimi, a Filipiec dojedzie, gdy tylko sytuacja polityczna się uspokoi. Młodzi obiecują do siebie pisać na adres kontaktowy w Berlinie. Hilda wysyła kilkadziesiąt listów, ale żaden nie dociera do Stanisława (Brigitte Brauer podejrzewa, że maczała w tym palce mama Stanisława, a nie powojenna polityka). Nie ma też żadnego listu zwrotnego. Gdy jej córka jest już na świecie, dowiaduje się od kuzynki, która została rok później przesiedlona, co dzieje się z narzeczonym. Stanisław próbuje przedostać się na Zachód, ale łapią go służby graniczne. Grozi mu więzienie i zarzut, że jest albo kolaborantem, albo przemytnikiem. Po powrocie do Ogorzelca z rozpaczy zaczyna pić. W końcu zaręcza się ze swoją byłą polską narzeczoną.

Brigitte rozpada się na kawałki

Brigitte: – Zawsze przypuszczałam, że mój przyrodni ojciec nie jest moim ojcem rodzonym. Dołączył do naszego życia, gdy miałam trzy lata. Na początku nazywał się "wujek Hans", potem, gdy moja mama wyszła za niego za mąż, nazywał się "tata". Z pewnością zadawałam pytania, ale odpowiedzi musiały być takie, że zmusiły mnie do milczenia. Dziecko odczuwa, że coś się przed nim ukrywa. I jedynym ratunkiem jest wtedy wyparcie tego z pamięci. Tym samym ratuje się spokój całej rodziny.

W grudniu 1946 r. rodzi się Brigitte. Dalsza rodzina nie pyta o ojca. W powojennych czasach samotnych matek było wiele. Hilda nie wyróżniała się z tłumu. Gdy ktoś był bardzo dociekliwy, zawsze można było powiedzieć, że ojciec, najlepiej niemiecki oficer, zginął na wojnie. Nie było im łatwo. Niemieccy uchodźcy ze Wschodu nie byli rozpieszczani w Vaterlandzie. W 1950 r. matka Brigitte wychodzi za Hansa. Krewni znają tajemnicę, ale milczą. Do czasu.

– Miałam 12 lat. Byliśmy w odwiedzinach u krewnych. Wygadali się. Niechcący. Tak twierdzili. Nie byłam zła, bo wreszcie potwierdziły się moje przeczucia. Tego samego dnia wieczorem zapytałam moją babcie o tę rodzinną tajemnicę. Opowiedziała mi wszystko, ale prosiła, żebym mamie nic nie mówiła. Wersja babci była taka, że mama chce mi tę historię sama opowiedzieć.

Brigitte czekała 11 lat na opowieść matki. W przeddzień swoich 21. urodzin poznała wreszcie wersję Hildy. – Usłyszałam, że to były najszczęśliwsze chwile jej życia. Była tak zakochana, że nie docierało do niej całe powojenne nieszczęście, bo on żyła jak w siódmym niebie.

Kiedy ma się 21 lat, chce się zdobywać świat, a nie odgrzebywać przeszłość. Brigitte rozumiała, że milczenie i tajemnica były konieczne: po wojnie przyznawanie się do związku z Polakiem mogło być dla Hildy niebezpieczne.

– Gdy w końcu poznałam wersję mamy, nie czułam, że potrzebuję natychmiast poznać moje polskie korzenie. To nie była sprawa pierwszej potrzeby. Przeżyłam całe życie, nie myśląc o moim prawdziwym ojcu za często. W 2002 r. umarła mama, a ja ciężko zachorowałam. Okazało się, że podświadomie męczyłam swoją duszę pytaniem o biologicznego ojca. Nie byłam całością. Brakowało mi części mojej tożsamości.

Brigitte dostaje spadek

Już wie, że musi odgrzebać przeszłość. Mija jednak kolejnych kilka lat, zanim znajduje w sobie siłę, by poszukać polskiego ojca. Po przejściu na emeryturę nie ma już tylu zajęć. Zajmuje się wyrabianiem ceramicznych figurek i garncarstwem. Dociera do niej, że nikt w jej niemieckiej rodzinie nie ma artystycznych zdolności. I przypomina sobie słowa mamy, że jej rodzony ojciec był artystycznie uzdolniony. To jej spadek po polskim tacie. Patrzy na swojego najmłodszego i dorosłego już syna. Widzi, że jest podobny do amanta ze zdjęcia. Podejmuje decyzję, że jeśli on żyje, musi go znaleźć.

Po raz pierwszy przyjeżdża do Polski w 2008 r.

To była tygodniowa podróż. – Pojechałam z mężem. Odwiedziłam Wrocław, Jelenią Górę, Kamienną Górę, Szklarską Porębę. To były miasta, których nazwy znałam z mojego dzieciństwa. Moja matka zawsze mówiła, że na Śląsku będzie mi się podobać. I rzeczywiście tak było. Autobus przejeżdżał obok Ogorzelca, wieś leżała w dolinie i można było na nią patrzeć z góry. Mogłam wysiąść i ją obejrzeć z bliska, kierowca wziąłby mnie w drodze powrotnej. Wtedy miałam tysiące praktycznych wymówek. A tak naprawdę to za tymi wymówkami krył się strach. Nie miałam odwagi, aby dotrzeć tak blisko "tajemnicy". Odwaga przyszła z czasem.

Tato, chcę wiedzieć, czy żyjesz

Od 2006 r. Brigitte Brauer zbiera informacje o ojcu. W rzeczach po mamie znajduje zdjęcia taty z dedykacją dla "kochanej Hildy". Próbuje przypomnieć sobie wszystko, co usłyszała jako dziecko od babki. Kojarzy dwa miasta – Pcim i Kraków. To z Pcimia do Ogorzelca przyjechał Stanisław. Jego rodzina pochodziła jednak z Krakowa – tak opowiadał Hildzie.

Ruszają poszukiwania. Córka Filipca nie zna polskiego i wszystkie jej pisma do polskich urzędów tłumaczy Sylwia Keller. Brigitte pisze do konsulatów polskich i niemieckich, Polskiego Czerwonego Krzyża, krakowskiej kurii, tutejszego urzędu miasta. Pisze do proboszcza czeskiej parafii rzymskokatolickiej w Hnojniku, ks. Remigiusza Wentlanta (mieszka tam sporo Polaków). „Piszę do Pana z prośbą o poradę i pomoc. Mam 63 lata i poszukuję mego polskiego ojca. Po wieloletnim poszukiwaniu postanowiłam spróbować szczęścia poprzez internet. Znalazłam Stanisława Filipca w Pańskiej Parafii. Wiem, że ta osoba nie żyje. Może był moim ojcem?”. W liście opowiada swoją historię. Tłumaczy, że prosi księdza o pomoc, bo żona Stanisława nie odpowiedziała na jej list: „Fakt, że pani B.F. nie odpisała na mój list, przynosi mi myśl, że ta rodzina Filipiec nie chce ze mną mieć nic do czynienia, że chce tę »tajemnicę « życia nadal ukrywać. Tak jak moja rodzina robiła to przez lata… Gdyby nie był moim ojcem, wystarczyłoby, gdyby mi to napisali. Drogi Panie Remigiuszu Wentland, ze względu na Pańskie powołanie mam nadzieję, że z delikatnością i z uwagą na ludzką duszę pomoże mi Pan tę tajemnicę rozwiązać. Tak bardzo pragnę poznać mego ojca, moją brakującą połowę i stać się całością…”.

Brigitte dostaje odpowiedź. Wdowa po Stanisławie Filipcu twierdzi, że jej mąż i człowiek ze zdjęcia to dwie różne osoby. Szuka dalej. W gazetach daje ogłoszenie: "Poszukuję mojego rodzonego ojca Stanisława Filipca, pochodzącego z rejonu Krakowa, urodzonego około 1921 roku ". Dołącza zdjęcie w kapeluszu. Nikt się jednak nie odzywa.

– Mój ojciec, jeśli jeszcze żyje, musi mieć około 90 lat. Niestety, w tej sprawie czas nie jest moim sprzymierzeńcem i obawiam się, że może być już za późno. A tęsknota, by poznać tę część mnie samej, jest ogromna. Dopiero gdy człowiek pozna obie części, z których powstał, może stać się całością. Mnie brakuje drugiej połówki. Chciałabym bardzo móc wziąć mojego ojca w ramiona i spojrzeć mu w oczy, aby poznać, że to też jest część mnie samej.

 

Brigitte Brauer, 2010

Jeśli jednak okaże się, że Stanisław Filipiec już nie żyje, Brigitte chce wiedzieć, gdzie jest jego grób, czy ktoś się nim opiekuje, czy ma kto zapalić świeczkę. Jeśli miał dzieci, chciałaby je poznać. – Być może istnieje jeszcze jedna "moja" rodzina, może mam jakieś polskie rodzeństwo? Bardzo chciałabym je poznać. Nie stawiam żadnych żądań materialnych. Chcę ich po prostu zobaczyć. Może oni opowiedzą mi o tacie…

Jeśli ktoś z naszych czytelników rozpoznaje Stanisława Filipca na zdjęciu lub zna jego losy, prosimy o kontakt mailowy: redakcja@krakow.agora.pl lub telefon 12 62 95 231 (od poniedziałku do piątku w godz. 10-20).