Kolej w powiecie kamiennogórskim 1882-2020? |

Zapraszamy do zapoznania się ze stroną internetową poświęconą liniom kolejowym naszego powiatu (tutaj). Autor strony prezentuje na niej m.in. linię kolejową nr 308 Kamienna Góra – Ogorzelec – Jelenia Góra (tutaj). Wspomina tam również, że właściciel Kopalni "Ogorzelec" jest zainteresowany rewitalizacją odcinka linii nr 308 i jego użytkowaniem do przewozów towarowych w przyszłości. Warto przy tej okazji wspomnieć, że dwa tygonie temu weszła w życie uchwała Rady Miasta w Kowarach w sprawie uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP) dla terenów kolejowych. Kowary mające silnie "pro-kolejowy" samorząd robią wszystko, aby móc reaktywować na nowo ruch pociągów do Kowar i okolicznych miejscowości. Poniżej przedstawiamy historię linii kolejowej nr 308 oraz różne koncepcje/pomysły, które zrodziły się w ostatnich latach, aby obecnie zamkniętą linię przywrócić do życia na całym odcinku.

Historia linii kolejowej nr 308 Kamienna Góra – Ogorzelec – Jelenia Góra

Lata 1882-1945

Linię nr 308 budowano etapami. Pierwszy odcinek z Jeleniej Góry do Kowar otwarto uroczyście 15 maja 1882 roku. Rozpoczął się wówczas nowy etap w dziejach kolejnictwa na Dolnym Śląsku, był to pierwszy odcinek linii wybudowany na koszt państwa pruskiego.

Odcinek kolejowy Jelenia Góra-Kowary (1900)

Dwadzieścia trzy lata później, 4 czerwca 1905 roku otwarto połączenie z Kowar do Kamiennej Góry.

Szarocin – linia kolejowa w latach 1905-1906

Budowa tego odcinka (szczególnie odcinek Kowary – Pisarzowice) była bardzo trudna. Szlak jest tam bardzo kręty i stromy, największe nachylenie osiąga za stacją Kowary Górne 27,2 promili (o tyle metrów wznosi się tor na kilometr trasy).

Odcinek Kowary-Ogorzelec (1910-1915)

Stacja kolejowa Ogorzelec w rok po uruchomieniu linii (1906) Dittersbach Städtisch Bahnhof - Ogorzelec

Do najciekawszych obiektów inżynieryjnych możemy zaliczyć wiadukt w Kowarach Górnych i jednokomorowy tunel pod Przełęczą Kowarską, gdzie linia osiąga największą wysokość 635 m npm. Jest to najdłuższy tunel w Karkonoszach, trzeci co do długości w Sudetach – 1026m, o rzadko spotykanym przekroju – tzw. szczytowym. Doprowadzono linię kolejową jak najwyżej, by przekop był jak najkrótszy. W tunelu występuje przewyższenie – jego wlot i wylot znajdują się poniżej najwyższego punktu. Tunel jest także prowadzony po łuku. Był to najdłużej budowany obiekt na całej linii. Jego budowa rozpoczęła się jesienią 1901 roku, prace wykończeniowe, polegające na obłożeniu ścian cegłą i łamanym kamieniem, trwały jeszcze jesienią 1904 roku.

Tunel kolejowy pod Przełęczą Kowarską (1940-1945)

Oficjalne otwarcie całej linii (ówczesnej 155a) nastąpiło 5.06.1905 roku. Linia nie spełniła pokładanej w niej nadziei na poprawę ekspedycji towarów z przemysłowych Kowar na południe Europy przez granicę w Lubawce. Kręte trasowanie i ograniczona przepustowość linii jednotorowej określiły drugorzędny charakter połączenia. Realizując plany elektryfikacji Śląskiej Kolei Górskiej zelektryfikowano również ten odcinek, jednakże z ponad 10 letnim opóźnieniem. Prace przy montażu zakończono 9 grudnia 1932 roku.

Leszczyniec – prace przy elektryfikacji linii nr 308 (ok. 1930)

Na odcinku tym wykorzystywano wysłużone elektryczne wagony silnikowe serii ET 87, a od końca lat 30. także zespoły ET 51. Wprowadzenie trakcji elektrycznej umożliwiło zagęszczenie liczby przystanków (aż 5 w Kowarach) bez pogorszenia czasu przejazdu. Linia była chętnie wykorzystywana przez turystów, dla których najwyżej położone przystanki, takiej jak np. Ogorzelec były świetnym punktem wyjścia w Rudawy Janowickie i Karkonosze. W okresie największego rozkwitu linii kursowało nawet 14 par pociągów, a czas przejazdu zamykał się w godzinie i dziesięciu minutach.

*Godziny odjazdów ze stacji kolejowej Ogorzelec (1906)*
Kierunek	Godziny odjazdu
Kowary (Schmiedeberg)	7:44	10:09	13:45	14:41	20:26	21:21
Kamienna Góra (Landeshut)	6:10	11:20	15:43	19:55	20:30	21:17

Lata 1945-2014

Linia nie została uszkodzona podczas wycofywania się wojsk niemieckich, stąd wobec wysadzenia portali tunelu w Wojanowie na linii głównej to właśnie tą linią kursowały objazdem pociągi z Jeleniej Góry do Wałbrzycha. Regres połączenia rozpoczął się w 1945 roku, kiedy Sowieci zdjęli przewody jezdne wraz z wyposażeniem oraz wywieźli tabor elektryczny do Związku Radzieckiego uniemożliwiając odtworzenie ruchu. Jeszcze dzisiaj widać koło tunelu słupy będące jej śladem. W latach 40 i 50. na trasie tej kursowały pociągi z rudą uranu do zakładu wzbogacania w Ogorzelcu. Po zaniechaniu wydobycia uranu w latach 50. infrastrukturę zakładu flotacyjnego w Ogorzelcu przystosowano do wzbogacania siarki z zagłębia tarnobrzeskiego. Na linii stopniowo, ale konsekwentnie wygaszano popyt, aż do decyzji o zamknięciu ruchu pasażerskiego w dniu 5 marca 1986 roku. W krótkim czasie nastąpił demontaż odcinka Ogorzelec – Pisarzowice, uszkodzonego ponoć podczas prac rolnych.

Definitywne zakończenie przewozów towarowych na ostatnim czynnym odcinku Kostrzyca – Jelenia Góra nastąpiło w 2007 roku. Na kilku odcinkach m.in. na łuku poniżej Victorii (Kowary Górne) i w tunelu pod Przełęczą Kowarską, złodzieje skradli duże odcinki szyn.

Tunel kolejowy pod Przełęczą Kowarską (kwiecień 2014) – widoczne braki torowiska

W 2005 roku linię 308 podzielono w nomenklaturze PKP PLK na:

linię 308: Ogorzelec – Jelenia Góra
linię 345: Kamienna Góra – Pisarzowice

Kowary wciąż walczą

W 2010 r. poseł Elżbieta Zakrzewska interweniowała (Interpelacja nr 17821) do Ministra Infrastruktury w sprawie tragicznego stanu nieczynnego dworca PKP w Kowarach. M.in. dzięki jej zaangażowaniu w połowie września 2011 r. dworzec Kowary Główne został przejęty przez Miasto Kowary. Miasto chce też przejąć tory do tunelu, by utworzyć linię turystyczną trasę dla drezyn. Kowary mają samorząd prokolejowy i chcą powrotu kolei w swoje strony, jednak nie mają znikąd poparcia, a linia jest w opłakanym stanie. W dniu 27.02.2014 r. Rada Miasta Kowary podjęła uchwałę w sprawie MPZP dla terenów kolejowych na terenie miasta – Uchwała Nr LXV/288/14 (DZ. URZ. WOJ. 2014.1329). Dzieki temu Kowary jednoznacznie wypowiedziały się o kierunkach rozwoju przejętych terenów. Trzeba przyznać, że szczegółowość oraz pomysły zawarte w MPZP robią wrażenie! Miasto przewidziało nawet środki z własnego budżetu na inwestycje okołokolejowe/infrastrukturalne/ powiązane z celami MPZP.

Fragment MPZP Kowary – tereny kolejowe 2014

Zanim doszło do uchwalenia MPZP dla terenów kolejowych miasto dokonało aktualizacji Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego (SUiKZP) Gminy Kowary (2012). W ramach tego m.in. dopisano szczegółowe zapisy odnoszące się do obszarów kolejowych:

ustalono, że linia nr 308 zostanie zachowana
wyznaczono tereny niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania linii nr 308 i zarezerwowano pas terenu z istniejącym torowiskiem tejże linii celem jej reaktywacji
dopisano postulat wykorzystania istniejącej linii dla obsługi ruchu turystycznego
linię nr 308 określono jako inwestycję celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym
podkreślono, że modernizacja i ponowne ożywienie linii o charakterze kolei podmiejskiej/turystycznej jest pożądane z punktu widzenia ekologicznego. Inwestycja umożliwi połączenie z większością ośrodków leżących w Sudetach Zachodnich po polskiej i czeskiej stronie
założono reaktywację historycznych szlaków kolejowych (Mysłakowice – Kowary – Kamienna Góra) jako elementu euroregionalnego układu powiązań komunikacyjnych i turystycznych
wpisano postulat, że należy uporządkować stosunki własnościowe z PKP

Karpacz – Rafał Gersten: "Nie odpuszczę!"

Jedną z osób, która nieprzerwalnie od lat walczy o ratowanie i rewitalizację linii kolejowych naszego rejonu jest Rafał Gersten z Karpacza. Społecznik, który ciągle wierzy, że niedługo pociągi znów będą dojeżdżać do Karpacza i nie tylko. Dzięki jego uporowi i pasji do kolei PKP w końcu przekazało dworzec w Karpaczu na rzecz miasta. Karczował torowisko, odnawiał zrujnowany dworzec, zaczął wozić turystów drezyną. To dzięki jego staraniom dworzec PKP w Karpaczu wygląda dzisiaj tak:

Dworzec PKP w Karpaczu

Samodzielnie finansuje działania formalne zmierzające do przywrócenia połączeń kolejowych Karpacza i połączenia sąsiednich gmin kolejką turystyczną. Niestety nie ma poparcia ze strony Miasta Karpacz. Urzędnicy zablokowali uruchomienie Karkonoskich Drezyn, które są jedną z atrakcji wzbogacających ofertę turystyczną Karpacza.

Rafał Gersten wielokrotnie interweniował w karpackim samorządzie o podjęcie działań na rzecz ożywienia linii kolejowej w mieście (Wykaz podejmowanych przez Gminę Karpacz starań o dworzec kolejowy położony w Karpaczu). Jest również autorem Projektu rewitalizacji Kolejki Karkonoskiej .

Jakie podejście mają samorządy z naszego powiatu w sprawie linii nr 308?

2007

W czerwcu 2007 r. na posiedzenie XI Sesji Rady Gminy Kamienna Góra zaproszono Rafała Gerstena jako przedstawiciela Karkonoskich Drezyn Ręcznych (KDR), który wyłożył założenia KDR, tj. rewitalizację linii kolejowej łączącej Karpacz, Podgórzyn, Mysłakowice oraz Kowary i Jelenią Górę. Podkreślił, że w tym celu niezbędne jest podjęcie działań, zmierzających do pozyskania majątku publicznego znajdującego się w posiadaniu PKP na rzecz samorządów. Realizacja wskazanego projektu pozwoliłaby na zachowanie nieczynnej linii kolejowej, wraz z towarzyszącą infrastrukturą, na którą składają się obiekty o walorach zabytkowych. W trakcie sesji Gersten nawiązał do możliwości przejęcie przez Gminę Kamienna Góra części trasy kolejowej prowadzącej od Ogorzelca do Kamiennej Góry. KDR chciałyby stać się zarządcami w/w. W trakcie dyskusji podjęto tematykę związaną ze stanem technicznym torów oraz możliwościami odtworzenia linii kolejowej. Szczególna uwaga zwrócona została na obowiązki Gminy jako prawnego właściciela trasy po jej przejęciu, zwłaszcza pod kątem nakładów finansowych. Rada Gminy w wyniku głosowania wyraziła pozytywną opinię co do podpisania przez Wójta Gminy upoważnienie w w/w sprawie.

Ponadto w 2007 r. powstał nowy pomysł uruchomienia połączeń kolejowych na terenie powiatu kamiennogórskiego. W tym wypadku propozycja zakładała transport z Czech przez Polskę do Niemiec.

2009

W 2009 r. spółka PKP S.A. prowadziła rozmowy z Urzędem Miasta w Kamiennej Górze nt. przekazania dworca PKP w Kamiennej Górze na rzecz samorządu. Do urzędu zostało wystosowane pismo informujące o możliwości przekazania nieruchomości po przeprowadzeniu procedury podziałowej. Do czasu sfinalizowania przeniesienia praw majątkowych na gminę, zaproponowano zawarcie umowy dzierżawy.

2010
W spotkaniu z Prezesem Zarządu PKP S.A. w Warszawie Panem Andrzejem Wachem ws. przejęcia dworca PKP w Kamiennej Górze uczestniczyła poseł na Sejm z naszego regionu Elżbieta Zakrzewska. Następnie podczas spotkania w kamiennogórskim ratuszu w październiku 2010 r. opracowana została "mapa drogowa" przejęcia przez miasto dworca kolejowego. Wówczas ustalono, że miasto powinno od 1 stycznia 2011 roku przejąć administrowanie dworcem i terenem wokół niego. Do czerwca 2011 powinien nastąpić podział kolejowego terenu na mniejsze działki.

2011

W kwietniu 2011 r. odbyła się rozmowa Wiceburmistrza Kamiennaj Góry Kazimierza Kawki w Dyrekcji PKP SA we Wrocławiu (Zakład Nieruchomości) na temat zagospodarowania nieruchomości kolejowych w Kamiennej Górze oraz kwestii przeładunku kruszywa z Kopalni "Ogorzelec". W szczególności rozpoznano możliwości przeniesienia przeładunku w rejon ulicy Jeleniogórskiej i możliwość urządzenia tam bocznicy kolejowej – tak aby samochody dowożące kruszywo – nie wjeżdżały na miejskie ulice – Jedwabną i Towarową. Dziś przeładunek kruszywa z Kopalni "Ogorzelec" wygląda tak – zdjęcia.

Nadmienić należy, że w przedmiotowym terenie pozostaną tylko dwa tory, zaś całe torowisko powinno zniknąć. Ze względu na to, iż jest to bardzo duży teren, zrodziła się koncepcja wyprowadzenia Kopalni "Ogorzelec” w kierunku Leszczyńca oraz umiejscowienie bocznicy poza miastem. Kopalnia "Ogorzelec” zapowiedziała w związku z planami przeznaczyć 100 tys. zł. na remont ul. Jedwabnej. Wyznaczone zostało już nowe miejsce przeładunku na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej Małej Przedsiębiorczości, poza miastem przy drodze na Jelenią Górę.

Nasze samorządy przy uchwalaniu strategicznych dokumentów Gminy i Powiatu wyraziły wolę przywrócenia ruchu na linii nr 308:

Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Kamienna Góra (2012) – linia kolejowa nr 308 to potencjalna inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym (Pkt. 14.3., Ust. 2), Studium dopuszcza wykorzystanie transportu kolejowego do celów wywozu surowców mineralnych z obszarów wydobycia (Pkt. 4.2), zakłada się odbudowę infrastruktury linii nr 308 (Pkt. 9.2, Ust. 2a)
Plan rozwoju lokalnego Gminy Kamienna Góra (2005) – w ramach przyszłego Wieloletniego Planu Inwestycyjnego: Wspieranie przywrócenia ruchu linii kolejowej nr 308 na odcinku Kamienna Góra – Mysłakowice – Jelenia Góra (Pkt. C., Ust. 4: zadania związane z rozwojem komunikacji)
Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego miasta Kamienna Góra (2000) – jako jedno z podstawowych zadania w zakresie rozwoju połączeń kolejowych: przywrócenie do ruchu wyłączonej obecnie linii nr 308 na odcinku Kamienna Góra – Mysłakowice, przebiegającej częściowo na obrzeżach Rudawskiego Parku Krajobrazowego (Pkt. 4, Ust. 4)

Odtworzenie linii kolejowej nr 308 zakłada również czeski kompleksowy projekt "Brama do sąsiadów", który stanowi studium komunikacyjne łączące region Královéhradecký kraj (Kraj hradecki) z polskim pograniczem. W dokumencie omówiono m.in. okręg kolejowy Jelenia Góra – Dąbrowica – Janowice Wielkie – Marciszów – Dębrznik – Kamienna Góra – Pisarzowice – Szarocin – Ogorzelec – Kowary – Mysłakowice – Jelenia Góra. Projekt zakłada rewitalizację powyższego węła, tj. 64,7 km linii kolejowej i dostosowanie go do pociągów o prędkości 80km/h. Pełna treść projektu wraz z mapami znajduje się tutaj.

2014

Jak poinformowała niedawno (lutu 2014) Agnieszka Zakęś – zastępca dyrektora Departamentu Infrastruktury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego – PKP PLK S.A. rozpoczęła zgodnie z ustawą o transporcie kolejowym procedurę likwidacji odcinków linii kolejowych nr 308 Ogorzelec – Jelenia Góra oraz 430 Mysłakowice.

Niestety linia dzięki której niegdyś pasażerowie z Wrocławia, Drezna czy Berlina mogli bez przesiadek dotrzeć do podnóża Karkonoszy zniknie wkrótce bezpowrotnie, jeśli nie dojdzie do wypracowania aktywnej współpracy pomiędzy wszystkimi lokalnymi samorządami naszego regionu. Była to niegdyś jedna z ciekawszych tras turystycznych. Wszystko wskazuje jednak na to, że PKP dokończy dzieła destrukcji, a pomogą im złomiarze, o czym regularnie informują lokalne media, np. 22 lutego 2014 portalik24.pl oraz 4 kwietnia 2014 powiatowa.info.

Mało tego – końcem marca 2014 r. Prezes Urzędu Transportu Kolejowego ograniczył eksploatację czynnej linii kolejowej nr 298 Kamienna Góra-Sędzisław. Bowiem PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. nie dotrzymuje tam warunków technicznych i organizacyjnych zapewniających bezpieczne prowadzenie ruchu…

Lata 2014-2020

Światełko w tunelu: 2014-2020 ?

W obliczu dotychczasowych zapowiedzi, nowy okres programowania unijnego powinien w większym stopniu wspierać infrastrukturę kolejową, i to pomimo odłożenia w czasie na okres po 2020 roku realizacji Kolei Wielkich Prędkości w Polsce, których wartość szacowana będzie na ca. 30 mld zł. Właśnie teraz jest unikalna szansa na pozyskanie środków na cele kolejowe lokalne i ponadlokalne. Gdyby zawiązała się współpraca samorządów z powiatu jeleniogórskiego i kamiennogórskiego w celu przywrócenia ruchu kolejowego w regionie można by było wypracować projekt stopniowego przywracania do życia linii kolejowej Jelenia Góra – Dąbrowica – Janowice Wielkie – Marciszów – Dębrznik – Kamienna Góra (w przyszłości zjazd kierunek Krzeszów – Chełmsko Śląskie/-Jawiszów)– Pisarzowice – Szarocin – Ogorzelec – Kowary – (zjazd na szlak Karpacz) – Mysłakowice – Jelenia Góra i w znacznym stopniu sfinansować go z funduszy europejskich.

Aglomeracja Wałbrzyska szansą

Aglomeracja Wałbrzyska (AW), do której należy również Gmina Kamienna Góra, to współpraca 23 samorządów województwa dolnośląskiego w celu osiągania wspólnymi siłami m.in. lepszego rozwoju gospodarczego, społecznego i infrastrukturalnego w całym regionie. AW wypracowała dla osiągnięcia tych celów Strategię Rozwoju na lata 2013-2020. Jeden ze skonkretyzowanych celów tejże strategii to rozwój transportu kolejowego.

W priorytecie P4 – "Sprawna i efektywna infrastruktura" – PS4.5 "Kolej Aglomeracyjna" – PW4.5.B. za cel przyjęto przebudowę infrastruktury kolejowej na trasach: Wrocław – Wałbrzych – Kamienna Góra – Lubawka i Jelenia Góra.

Rozwój kompleksowego, wysokiej jakości interoperacyjnego systemu kolejowego można między innymi dokonywać za pomocą środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju regionalnego (EFRR).

W Strategii AW przeprowadzono tzw. analizę SWOT , która identyfikuje mocne i słabe strony badanego obszaru, oraz wskazuje na szanse i zagrożenia, stojące przed Aglomeracją Wałbrzyska. W zakresie infrastruktury kolejowej analiza SWOT prezentuje się następująco:

Z analizy jasno wynika, że szanse rozwoju kolejnictwa upatrywać można we wzmożonych działaniach związanych z eksploatacją surowców. Przykładem może być działanie firmy Strateg Capital sp. z o.o., która wyremontowała linię kolejową ze Ścinawki Średniej do Tłumaczowa, wraz z bocznicą do zakładu, aby ułatwić transport eksploatowanego tam melafiru.

Podobnie sytuacja wygląda z wywozem kruszywa z terenu Ogorzelca oraz rędzińskich dolomitów. Strategiczne dokumenty województwa dolnośląskiego, takie jak "Studium wydobycia i transportu surowców skalnych na Dolnym Śląsku. Stan i perspektywy" przewidują odbudowanie linii kolejowej nr 308 z Ogorzelca do Kamiennej Góry i dalej do Sędzisławia.

Powyższy fakt oraz przynależność Gminy Kamienna Góra do Aglomeracji Wałbrzyskiej, dają niepowtarzalną szansę, aby właśnie teraz rozpocząć dyskusję na szczeblu samorządowym pomiędzy gminami, przez które biegnie linia kolejowa, włączając w to Kopalnię "Ogorzelec" i nie pomijając dialogu społecznego z mieszkańcami wszystkich wsi, po to aby rozpoznać m.in. możliwości finansowania z różnych źródeł inwestycji polegającej na przywróceniu nie tylko przemysłowych pociagów, ale również osobowych na trasie Jelenia Góra-Kowary-Kamienna Góra.

Pomysł reaktywacji pociągów osobowych i towarowych na tym odcinku z pewnością spotkałby się z dużym zainteresowaniem ze strony mieszkańców naszego regionu. Natomiast pomysł reaktywacji wyłącznie towarowych pociągów wywołuje obecnie przeważnie negatywne emocje – pomijając rzecz jasna różne grupy miłośników regionalnej kolei, którzy chcieliby przywrócenia choćby towarowych kursów na tej trasie.

Jeśli transport kamienia z Kopalni "Ogorzelec" odbywałby się bezpośrednio ze stacji PKP w Ogorzelcu (lub w jej pobliżu) wypracować można tak naprawdę od kilku do kilkunastu rozwiązań technicznych transportu kruszywa z terenu zakładu przeróbczego na rampę kolejową (uwzględniając przy tym skomplikowaną topografię terenu), w taki sposób, aby nie ucierpieli na tym ani mieszkańcy wsi, a jednocześnie zminimalizować koszty wywozu kruszywa.

Na temat linii kolejowej nr 308 pisaliśmy również w poniższych artykułach(2010-2014):